|
|
Mendele Review page 3
- vos hostu zikh avekgeshtelt vi a glomp far di oygn? -- fregt mikh
mit a mol mayn vayb. ikh shvayg.
- du bist geleymt gevorn? ikh rir zikh nisht fun ort.
dos kleyne kind tseveynt zikh plutsling fun shlof, ikh mit mayn konkurentke
gibn zikh beyde a varf tsum vigl, nor zi hot es frier farkhapt un es
ongehoybn tsu farvign. shtey ikh shoyn nisht aher un
nisht ahin. ikh veys vos nisht frier tsu ton. un do ze ikh, vi zi farvigt
dos kind oysgetseykhnt, vi zi volt shoyn
fun tsen yor a mame geven. ikh loyf tsu tsum vigl, khap aroys dos kind,
khotsh es darf nokhgor shlofn: nor zi, di kleyne, git dos a ris aroys
un loyft tsu mit dem tsu der mamen. makh ikh a shvayg, glaykh es art mikh
nisht, gey tsu oyf mayn frierdikn postn un shtel zikh avek.
- vi azoy haltstu dos kind? -- hob ikh plutsling ongeshrien oyf mayn
konkurentke, khotsh zi hot dos gehaltn beser fun mir.
- s'iz nisht dayn eysek! -- entfert zi mir. a khutspe!
- vos heyst, nisht mayn eysek? du dreyst oys dem kind di hentlekh.
- zol dir nisht arn!
- vos heyst, es zol mir nisht arn? ikh bin dokh a tate?
- nu-nu?... -- entfert zi mir ongelodn.
- vos, nu-nu? Mindele, tokhter, kum tsu mir.
- vos vilstu? vos tshepestu zikh tsum meydl? -- fregt mir mayn vayb
shtreng.
- vos heyst, vos ikh vil? zi dreyt oys dem kind di hentlekh, ikh bin dokh a
tate, s'tut mir vey dos harts!
- ober zol dos dir nisht arn!
- vos heyst?
- du vest nisht avekgeyn?!
- gib a kuk, vi azoy ikh gey!
- du vest nisht avekgeyn fun mayne oygn?
- nu, gib a kuk...
- on mir volt shoyn merer mitsve! -- ruft zikh op mayn konkurentke --
ikh hob nisht keyn pitsl kleydl oyf zikh. aza min sotn!
- far vos geystu nisht horeven?
- gib a kuk, vi azoy ikh gey!
- ikh bet dikh, du zolst avekgeyn fun mayne oygn! ikh shtey.
zi makht keyn sakh taynes nisht, kayklt zikh tsu tsu der vant, khapt arop
di katshelke un heybt zi oyf iber mayn kop.
di kinder hobn gemakht a gevald, di konkurentke mayne hot zikh, vi es vayzt
oys, dershrokn un aroysgelozt dos kind fun di hent. a-a, gut!... ikh hob
fargesn on dem vayb mit der katshelke, ikh bin tsugeshprungen tsum meydl,
zi ongekhapt bay di hor, geshlept vi a tsoyg iber der
gantser podloge un zi gebukhet in di pleytses, vifl es iz nor in ir arayn,
un derbay vi a getrayer foter geshrien: na, na, vest visn, vi tsu
haltn a kind! vest visn!
es iz gevorn a kvitsheray, azoy vi in a mark tsvishn khazeyrim. di kleyne
mit der groyser zaynen gelegn oyf der podloge un gerisn zikh mit ale
koykhes. dos yingele mayns hot ayngegrobn dos ponem in kleydl arayn un hot
ahin-tsu arayngeshrien. un zi, dos vayb mayns iz geshtanen vi a leymener
goylem un hot gornisht gevust vos tsu ton: tsi zol zi oyfheybn dos
kleyne kind fun der podloge? tsi zol zi aynshtiln dos? tsi zol zi tsugeyn
tsu yener? zi hot gekukt mit tsvey vilde oygn. plutsling hot zi
zikh tseveynt un zikh ongehoybn raysn di hor fun kop, un ikh, meynendik, az
zi iz fun di gedanken arop, hob gemakht a gvald, bin tsugelofn tsum
fentster un mit ale finger ongehoybn poykn, men zol zikh tsunoyfloyfn.
* * *
mayn glik hot lang nisht ongehaltn: dos kind hot in dray khadoshem
arum nokhn geboyrn vern farlozt di likhtike velt. yo, dos ershte mol, vos
ikh hob ot di naye yetsire derzen, hot mir glaykh a tykhke geton dos harts,
az mayn glik vet lang nisht onhaltn, vayl s'iz geboyrn gevorn a greyts tsu
shtarbn.
der bris iz geven in a khoydesh arum nokhn geboyrn. di konkurentke mayne
hot zikh gemiest tsu dem tsutsurirn derfar, vos es iz nisht geven gemalet.
di altitshke mayne hot zikh a por mol in tog arayngekhapt dos ontsuzeygn,
khotsh ale kinder hobn fun keyn brust nisht gevust, khuts di akht teg in
kimpet, un shpeter hob ikh zey ale oysgekhovet mit a soske.
vi gliklekh bin ikh oyfn bris geven! ver iz demolt geven glaykh tsu mir.
hent hobn zikh tsu mir geshtrekt fun ale zaytn: "lekhayim, bal
bris! lekhayim, bal bris!" ikh hob gefilt az ikh leb, az ikh farnem
epes oyf a shtikl ort in lebn. nor nisht oyf lang iz geven mayn glik. nokhn
bris iz
dem kind nokh erger gevorn. es kon zayn, az ven nisht zi, di konkurentke
mayne, volt es efsher geven geklepet nokh a halb yor, hot zi, ober, dem
kind mekatser geven di yorn. zi hot ale mol geripet mit der tir, tsi zi hot
es badarft, tsi nisht, un zi iz gornisht iberrasht geven, ven ikh fleg ir
ale mol zogn: "khatsufe, du vilst avekpatren dos kind."
neyn, zi hot gornisht oysbahaltn un flegt mir opentfern:
- nu, az yo, ver hot moyre far dir?
di gantse tsayt bin ikh nor arum dem gegangen: keyner hot zikh afile
tsu dem nisht tsugerirt. es hot take geeklt fun dem, a farzeenish iz es
geven. dos peneml a langs, an ongetsoygns, -- hot es oysgezen vi a zoyere,
tsekvetshte ugerke. keyn loyt fleysh hot dos oyf zikh nisht gehat, nor a
hoyt iz es nokhgehangen, vi a baytl. az ikh hob es gehaltn, zaynen di
finger mayne gekrokhn in layb arayn, -- ikh hob es gemuzt haltn nor in a
kishn.
nor in der nakht, ven es iz geshtorbn, hot es bay mir gor an ander kheyn
bakumen. do hob ikh shoyn nisht gezen far zikh keyn kind, nor a groysn
mentsh, vos farshteyt un veyst alts. un geveyntlekh hob ikh shoyn derfar
moyre gekrogn. shteyendik lebn kind, hob ikh getsitert, es zol nisht trefn
mayne gedanken. mir hot zikh gedakht, az ot itst veyst es alts, -- veyst,
az ikh hob es nokh mer nisht gekont onkukn, vi ale do in shtub.
ale zaynen geshlofn, der zeyger hot badarft zeyn arum dray. in droysn iz a
fintstere nakht geven. a shreklekher vint hot in fentster gefayft un hot
ale mol gevorfn gantse lyapukhes shney in di shoybn.
tsu der ksise hob ikh a likhtl ongetsundn un glaykh es in ponem gekukt. es
iz zikh gants ruik gelegn, nor dos hertsl hot zikh bay dem shtark gehoybn.
di eygelekh hot es gehaltn laykht farmakht, nor a minut farn toyt hobn zey
zikh mit a mol an efn gegebn, azelkhe reyne, shvartse oygn, un hobn zikh
glaykh oyf mir avekgeshtelt. "zay mir moykhl!" -- hob
ikh tsu dem gezogt. un azoy vi ikh hob es aroysgeredt, hobn zikh bay im di
oygn vi mit a pare ibergetsoygn, un azoy zeynen zey ofn geblibn.
ikh hob dos mesl mit a shvartsn shal tsugedekt, tsukopns hob ikh dos likhtl
tsugeklept un aleyn hob ikh mit shvere trit ongehoybn arumshpanen iber der
shtub mit an aropgeloztn kop.
mit a mol hot mir fardrosn: far vos kumt mir eynem aleyn zikh
arumdreyen arum mes? ikh bin glaykh tsugegangen tsu mayn vayb, ir gegebn a
shtorkh un gezogt: "shtey oyf! dos kind iz geshtorbn!" zi
hot
zikh vi a tsemishte oyfgekhapt. nokh dem bin ikh tsugegangen un oyfgevekt
mayn konkurentke un oysgeshrien: "shtey oyf, dayn bruder iz
geshtorbn!"
di muter hot opgedekt dos kind un hot zikh deroyf shtil tseveynt. di kleyne
hot oysgevalyet di oygn un getsitert far kelt. ikh hob zikh avekgeshtelt
fundervaytns, gekukt oyf zey beydn un geshmeykhlt. dernokh bin ikh
tsugegangen tsu mayn konkorentke, ongenumen zi far a hant, aroysgefirt in
mitn shtub un aleyn bin ikh oyf hinter-fislekh opgegangen fun ir, zikh
avekgeshtelt antkegn un ongehoybn tsu plesken mit di hent un tsu zingen, zi
zol geyn a tentsl.
mayne hot oysgeshrien:
- bist fun zinen arop?!
- ikh bin nisht arop fun zinen! dos hot zi dos kind gepatert. dos kind volt
gelebt, ven zi kilt dos nisht tsu.
- vos heyst?
- vos heyst? vos zol dos heysn? zi hot umishne gelozt ofn di tir.
ikh hob vayter ongehoybn tsu zingen un tsu plesken.
- yidn, gvald! er iz fun zinen arop. vos iz dos far a
plesken? -- hot mayn vayb a tsetumlte gegvaldevet.
- umishne! umishne! zol dos kind hern. zol dos visn, ver es
iz zayn malekhamoves. ven nisht zi, volt es gelebt!
ikh bin tsugegangen tsum kind un gezogt: "zolst visn, Hershl, az
dayn shvester Malke iz goyrem in dayn toyt. zi iz dayn malekhamoves. ikh,
dayn foter, Meyer BeRebe Yitskhok, zog dir on, du zolst nisht shvaygn oyf
dayn fritsaytikn toyt!"
do iz gevorn a gvald, punkt vi der mes volt shoyn gehat oyfgeshtanen un
zikh genumen tsu der arbet. di muter iz aroyfgefaln oyfn kind un hot zikh
getreyslt mitn gantsn kerper, getupet mit di fis un hot derbay epes geredt.
di kleyne iz vi a meshugene arumgeshprungen iber der shtub un
gegvaldevet. di tsvey kleyne kinder hobn zikh oyfgekhapt fun shlof un oykh
ongehoybn ritshen. ikh bin shoyn gor tsedult gevorn. ikh bin a por minut
geshtanen un hob nisht gevust, vos mit mir tut zikh. un azoy nisht visndik,
hob ikh ongehoybn pakeven mayn bisl vesh. ayngepakevet zikh, bin ikh
tsugegangen tsum geshtorbenem kind un gezogt: "hob a likhtikn
ganeydn, mayn tayerer zun! du zolst shteyn un betn far dayn oremen tatn,
vos lozt zikh itst avek in der velt arayn"...
dernokh hob ikh genumen dos pekl untern orem un mit a kuk zikh opgezegnt
mit di tsvey klenere kinder. ikh bin pamelekh fun shtub aroys un avek in
der shvartser velt arayn...
[Proofread by Noyekh Miller and Leonard Prager].
______________________________________________________
End of _The Mendele Review_ 04.018
Leonard Prager, editor
Subscribers to _Mendele_ (see below) automatically receive _The Mendele
Review_.
Send "to subscribe" or change-of-status messages to:
listproc@lists.yale.edu
a. For a temporary stop: set
mendele mail postpone
b. To resume delivery: set
mendele mail ack
c. To subscribe: sub mendele
first_name last_name
d. To unsubscribe kholile: unsub
mendele
****Getting
back issues****
_The Mendele Review_ archives can be reached at:
http://shakti.trincoll.edu/~mendele/tmrarc.htm
Project Onkelos archives can be reached at:
http://shakti.trincoll.edu/~mendele
Articles Page 1
Page 2 Odessa
Home Page
|
|