RHAGAIR

Ni fwriedir i'r llyfryn bychan hwn fod yn Gofiant i'r diweddar a'r annwyl Tom Ellis. Deallaf y bwriedir dwyn allan Gofiant, teilwng, iddo cyn pen hir, yr hwn fydd yn cynnwys ei holl hanes yn fanwl a helaeth.

Ceisiais ysgrifennu' r penodau hyn yn syml; gadewais allan, yn fwriadol, fanylion ei fywyd, gan fodloni ar y prif ffeithiau yn unig, gan fod y llyfr wedi ei fwriadu ar gyfer bechgyn a genethod ieuanc sydd â'u hwynebau ar gyfandir bywyd. Pwysicach i'm golwg i fydd iddynt yfed o'i ysbryd - cânt ymgydnabyddu â'r ffeithiau eto. Os y cymer yr ieuenctid ei lwybr ef fel nod o'u blaenau gall ein gwlad fanteisio arnynt ymhob cyfeiriad.

Cwynir fod ein hiaith yn colli yn nhrefi glannau'r moroedd, ar y gororau, yn y dinasoedd a'r trefi poblog, ac yn yr ardaloedd gweithfaol mawr. Ffaith brudd yw hon i bob un sydd yn caru ei wlad. Pe y gwnâi pob ifanc a geneth sydd yn Ysgolion Elfennol ac Ysgolion Canolradd Cymru benderfyniad i fod mor ffyddlon i iaith a defion ei wlad ag y bu gwrthrych y penodau hyn, a phe yr yfent o'i ysbryd, buan y diflannai'r gwyn.

Hoffwn i'r penodau hyn fod yn gyfrwng i ieuenctid Cymru i benderfynu gwneud eu gorau dros ei hiaith, ei haddysg, a'i chrefydd. Gwnaeth y gwrthrych hynny, ac ond iddynt hwythau ddilyn ôl ei droed bydd Cymru yn burach, yn gryfach, ac yn wynnach nag erioed.

Yn wladgar,

O. LLEW OWAIN

Rhagfyr, 1915